ปัสสาวะสีเข้ม — อ่านสีปัสสาวะบอกโรค + เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ (2026)

คำตอบสั้น (TL;DR)

ปัสสาวะสีเข้มส่วนใหญ่เกิดจากการขาดน้ำ — สีเข้มอ่อน ๆ ที่กลับเป็นปกติหลังดื่มน้ำเพิ่มมักไม่น่ากังวล

สีที่ต้องพบแพทย์ด่วน:

• สีน้ำตาลเข้ม/น้ำชาดำ — อาจเป็นโรคตับ, Rhabdomyolysis, หรือ Hemolysis
• สีแดง/ชมพู — Hematuria (เลือดปนปัสสาวะ) อาจเป็นนิ่ว ติดเชื้อ หรือมะเร็งทางเดินปัสสาวะ
• สีเหลืองเข้มมากผิดปกติ + ตาเหลือง — โรคตับ (Bilirubin)

ชาร์ตสีปัสสาวะ เป็นเครื่องมือประเมินง่าย ๆ ที่ NHS UK และ American Urological Association (AUA) ใช้ในคลินิก

ชาร์ต 7 สีปัสสาวะ — อ่านความหมาย

สาเหตุปัสสาวะสีเข้ม

1. ขาดน้ำ (Dehydration) — สาเหตุพบบ่อยที่สุด

เมื่อร่างกายขาดน้ำ ไตจะเก็บน้ำกลับดูดซึม → ปัสสาวะเข้มข้น → สีเข้มขึ้น

สาเหตุ:

• ดื่มน้ำไม่พอ
• เหงื่อออกมาก (อากาศร้อน ออกกำลังกาย)
• ท้องเสีย อาเจียน
• ไข้สูง
• ดื่มเครื่องดื่มที่มี caffeine/alcohol มาก

แก้ไข: ดื่มน้ำเพิ่ม — ถ้าสีกลับเป็นเหลืองอ่อนใน 2–4 ชม. แสดงว่าเป็นเรื่องขาดน้ำ ไม่ใช่โรค

2. โรคตับ (Jaundice)

Bilirubin ในเลือดสูง → ขับออกทางปัสสาวะ → ปัสสาวะสีเหลืองเข้ม/น้ำตาลพร้อมตาเหลือง/ผิวเหลือง

สาเหตุ: Hepatitis B/C, ภาวะตับแข็ง, ท่อน้ำดีอุดตัน, ภาวะเม็ดเลือดแดงสลายผิดปกติ

3. Hematuria (เลือดในปัสสาวะ)

• Microscopic Hematuria — เห็นได้จากกล้องจุลทรรศน์เท่านั้น
• Macroscopic (Gross) Hematuria — สีแดง ชมพู หรือน้ำตาลแดงเห็นด้วยตาเปล่า

สาเหตุ:

• นิ่วในไต/ท่อไต
• ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ (UTI)
• มะเร็งทางเดินปัสสาวะ (อายุ ≥ 40 ปี)
• IgA Nephropathy — โรคไตที่มักเริ่มจาก Gross Hematuria หลังเป็นหวัด
• Glomerulonephritis — ไตอักเสบ

Hematuria ทุกกรณีต้องตรวจหาสาเหตุ แม้จะเกิดครั้งเดียว

4. Rhabdomyolysis

กล้ามเนื้อสลายตัว → Myoglobin รั่วเข้าเลือด → ขับออกปัสสาวะ → สี น้ำชาเข้ม/โค้ก

สาเหตุ:

• ออกกำลังกายหนักเกินไป (CrossFit, Marathon)
• อุบัติเหตุกดทับกล้ามเนื้อ
• ยาบางตัว (Statin dose สูง)
• สารเสพติด

อันตราย: ทำให้เกิด AKI (Acute Kidney Injury) ได้ — ต้องพบแพทย์ทันที

5. ยาและอาหาร

6. โรคไต (CKD)

• Proteinuria รุนแรง → ปัสสาวะอาจเข้มข้น ขุ่น
• Hematuria จาก Glomerulonephritis → สีแดง/น้ำตาลแดง
• โรคไต polycystic → เลือดปน
• ระยะสุดท้าย → ความสามารถเข้มข้นปัสสาวะลด → อาจจืดผิดปกติด้วย

เมื่อไหร่ต้องพบแพทย์

พบทันที (ห้องฉุกเฉิน)

• ปัสสาวะสีแดง/น้ำตาลเข้ม
• ปัสสาวะสีน้ำชา + ปวดกล้ามเนื้อรุนแรง (Rhabdomyolysis)
• ตาเหลือง ผิวเหลือง
• ปัสสาวะไม่ออก > 12 ชม.
• ปวดสีข้างรุนแรงร่วมกับปัสสาวะสีผิดปกติ

ภายใน 1 สัปดาห์

• สีเข้มที่ไม่กลับเป็นปกติหลังดื่มน้ำ 1–2 ลิตรภายใน 24 ชม.
• ปัสสาวะเป็นฟองร่วม (ดู ปัสสาวะเป็นฟอง)
• ปัสสาวะบ่อยกลางคืนผิดปกติ (ดู Nocturia)
• ประวัติครอบครัวโรคไต + มีอาการบวม

การตรวจที่ใช้บ่อย

1. Urine Dipstick (ตรวจเร็วในคลินิก)

• ดู pH, protein, glucose, blood, bilirubin, ketones
• ใช้คัดกรองเบื้องต้น

2. Urinalysis (UA) + Microscopy

• ตรวจเซลล์เม็ดเลือดแดง (RBC), เม็ดเลือดขาว (WBC), cast
• แยก Hematuria จาก Pigmenturia (เช่น Myoglobin)

3. UACR (Urine Albumin-to-Creatinine Ratio)

• ประเมินการรั่วของโปรตีน — KDIGO 2024 standard

4. Creatinine + eGFR

• ประเมินการทำงานของไต

5. Imaging (ในกรณีสงสัยนิ่ว/มะเร็ง)

• Ultrasound, CT-KUB

ดื่มน้ำเท่าไหร่พอ

คนทั่วไป: 1.5–2 ลิตร/วัน (รวมน้ำจากอาหาร)

ปรับตามบริบท:

• อากาศร้อน ออกกำลังกาย: เพิ่ม 500–1,000 ml
• ผู้ป่วย CKD ระยะ 4–5 + บวม: จำกัดตามแพทย์สั่ง
• ผู้ป่วย Heart Failure: จำกัด (ดู โรคไตกับโรคหัวใจ)

ตรวจสอบง่าย ๆ: ถ้าปัสสาวะสีเหลืองอ่อนตลอดวัน = Hydration ดี

อาหารที่ส่งผลต่อสีและสุขภาพไต

ควรลด

• โซเดียม — คนไทยกินเฉลี่ย 3,636 mg/วัน เกินเกณฑ์ WHO เกือบ 2 เท่า (สำรวจประชากรไทย) ลดโซเดียม → ลดความดัน → ปกป้องไต
• อาหารแปรรูป (UPF) — 94% ของ UPF ไทยมีโซเดียมเกินเกณฑ์
• เครื่องดื่ม caffeine/alcohol มากเกิน — ทำให้ขาดน้ำ

ควรเพิ่ม

• น้ำเปล่า สม่ำเสมอตลอดวัน
• ผลไม้น้ำมาก (แตงโม, แตงกวา, มะเขือเทศ) — ถ้าไม่ได้จำกัดโพแทสเซียม
• ผักใบเขียว ธัญพืชไม่ขัดสี

Green & Organic พัฒนาเครื่องปรุง 14 ชนิดลดโซเดียม 20–91% และไม่เติมโพแทสเซียม เพื่อให้ลดโซเดียมได้โดยไม่ต้องกินจืด (ดู เครื่องปรุงลดโซเดียม)

หลักฐานทางคลินิก

KDIGO 2024 แนะนำตรวจ UACR + eGFR ทุกปีสำหรับผู้มีปัจจัยเสี่ยง (เบาหวาน ความดัน อายุ ≥ 60)

White Paper Green & Organic: CKD 134 ราย ติดตาม 4 ปี — 88% ระยะต้น eGFR ดีขึ้นใน 8 สัปดาห์ เมื่อปรับอาหาร

🎥 กรณีศึกษาจริง

• คุณแม่ณี (CKD Stage 4): ดูคลิป

ปรึกษาโภชนาการโรคไต — ฟรี

ส่งผลเลือด Creatinine / eGFR / UACR ทาง LINE → นักกำหนดอาหารวิชาชีพอ่านให้

ปรึกษาโภชนาการฟรี | ดูเมนู Delivery

📞 LINE: @greenandorganic | โทร: 095-939-5199 (ทุกวัน 09:00–21:00)

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q1: ปัสสาวะตอนเช้ามักเข้มกว่าตอนกลางวัน — ผิดปกติไหม?
A: ปกติ — กลางคืนไม่ดื่มน้ำ 6–8 ชม. ไตจึงเข้มข้นปัสสาวะ ควรดูสีช่วงกลางวัน เป็นหลัก ถ้ายังเข้มตลอดวันแม้ดื่มน้ำพอ ควรตรวจ

Q2: วิตามินทำให้ปัสสาวะสีเข้มจริงไหม?
A: จริง — โดยเฉพาะ B12 (Cobalamin) ทำให้สีเหลืองเข้ม/ส้ม ไม่เป็นอันตราย ร่างกายขับส่วนเกินออก

Q3: ปัสสาวะสีชมพูหลังกินบีทรูท — ต้องกังวลไหม?
A: ไม่ต้อง — Beeturia เกิดใน 10–14% ของคน (ผู้ที่มี genetic factor) กลับเป็นปกติใน 24–48 ชม. แต่ถ้าไม่ได้กินบีทรูทและสีชมพู → Hematuria ต้องพบแพทย์

Q4: ออกกำลังกายหนัก ปัสสาวะสีน้ำชา ควรทำยังไง?
A: ระวัง Rhabdomyolysis — ถ้าร่วมกับปวดกล้ามเนื้อรุนแรง บวม ปัสสาวะน้อยลง ต้องพบแพทย์ทันที ภาวะนี้ทำให้เกิด AKI ได้

Q5: อายุ 70 ปี ปัสสาวะสีเหลืองเข้มทุกวัน — ต้องกังวลไหม?
A: ผู้สูงอายุมีความรู้สึกกระหายน้ำลดลง → ขาดน้ำบ่อย ลองดื่มน้ำสม่ำเสมอ 1.5–2 ลิตร/วัน — ถ้าสียังเข้มแม้ดื่มน้ำพอ ควรตรวจไต + ตับ

Q6: สีเขียว/น้ำเงิน เกิดจากอะไรได้บ้าง?
A: หายาก — ส่วนมากจาก Methylene Blue (ยาบางตัว), Propofol (ยาระงับความรู้สึก), หรือ Familial Benign Hypercalcemia

Q7: คนท้องปัสสาวะสีเข้มปกติไหม?
A: มีได้บ่อย — ขาดน้ำจากคลื่นไส้อาเจียน แต่ถ้ามีอาการปวดท้องน้อย + แสบขัด → อาจเป็น UTI ซึ่งต้องรักษาเร็วในหญิงตั้งครรภ์

Q8: ตรวจปัสสาวะได้ที่ไหน?
A: รพ.รัฐ/เอกชน คลินิกทั่วไป — ราคาเบื้องต้น UA + UACR ราว 200–400 บาท เสริมด้วย Creatinine + eGFR ~100–200 บาท

บทความที่เกี่ยวข้อง

• ปัสสาวะเป็นฟอง — สัญญาณโรคไต
• ตื่นกลางคืนปัสสาวะบ่อย
• คู่มืออาหารโรคไต
• NSAIDs ทำลายไต

แหล่งอ้างอิง

• KDIGO. (2024). KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease.
• American Urological Association. (2020). Diagnosis, Evaluation and Follow-up of Asymptomatic Microhematuria.
• Grossfeld GD et al. (2001). Asymptomatic microscopic hematuria in adults. J Urol, 165(6), 1777–1787.
• NHS UK. (2023). Urinary tract infection (UTI): symptoms, causes, treatment.
• สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย — แนวทางเวชปฏิบัติโรคไตเรื้อรัง.
• สำรวจประชากรไทย (2563) + กระทรวงสาธารณสุข (2567).
• Green & Organic White Paper “สูตรลับ สลับเค็ม” (เม.ย. 2026).

เผยแพร่: 19 เมษายน 2026 · ทีมนักกำหนดอาหารวิชาชีพ Green & Organic