โรคไตกินกุ้งได้ไหม? กินได้แต่จำกัดปริมาณ แยกตามระยะ 1–5 และฟอกไต

คำตอบสั้น ๆ: คนเป็นโรคไตกินกุ้งได้ กุ้งสดเป็นโปรตีนคุณภาพดี ไขมันต่ำ โซเดียมและโพแทสเซียมไม่สูง แต่ต้องนับเป็นโควตาโปรตีนของมื้อ (ระยะ 3–5 ประมาณ 4–6 ตัวกลางต่อมื้อ) เลี่ยงกุ้งแปรรูปอย่างกุ้งแห้ง กะปิ และกุ้งแช่แข็งที่แช่สารฟอสเฟต ส่วนผู้ป่วยฟอกไตกินได้บ่อยขึ้นเพราะต้องการโปรตีนมากกว่า

คำถาม “โรคไตกินกุ้งได้ไหม” เป็นหนึ่งในคำถามที่ทีมนักกำหนดอาหารของเราเจอบ่อยที่สุด เพราะหลายคนได้ยินมาว่ากุ้งคอเลสเตอรอลสูง อาหารทะเลเค็ม หรือกลัวว่าโปรตีนจะทำให้ไตทำงานหนัก ความจริงคือกุ้งสดไม่ได้อยู่ในกลุ่มอาหารต้องห้ามของผู้ป่วยโรคไต สิ่งที่ต้องคุมคือ ปริมาณต่อมื้อ และ รูปแบบของกุ้งที่กิน บทความนี้สรุปตัวเลขจริงจากฐานข้อมูล USDA และแนวทางแยกตามระยะโรคไต เพื่อให้คุณหรือคนที่คุณดูแลกินกุ้งได้อย่างสบายใจ

กุ้งมีโซเดียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และโปรตีนเท่าไหร่

ตัวเลขด้านล่างเป็นกุ้งสดดิบ (ไม่ปรุง ไม่แช่สารอุ้มน้ำ) ต่อ 100 กรัม และคิดต่อหน่วยบริโภคที่คนไทยกินจริงคือกุ้งขาวขนาดกลางประมาณ 5 ตัว (เนื้อกุ้งราว 60 กรัม)

ที่มา: USDA FoodData Central, SR Legacy FDC ID 175179 (Crustaceans, shrimp, raw) · ค่าต่อหน่วยบริโภคคำนวณจากค่าต่อ 100 ก. · กุ้งไทยอาจต่างจากตัวอย่างใน USDA เล็กน้อย

จุดที่น่าสนใจคือ โซเดียมของกุ้งสดอยู่แค่ประมาณ 70 มก. ต่อมื้อ ต่ำกว่าน้ำปลา 1 ช้อนชาหลายเท่า ส่วนโพแทสเซียม 158 มก. ก็ถือว่าต่ำเมื่อเทียบกับผลไม้หนึ่งส่วน ที่ต้องจับตาจริง ๆ คือ ฟอสฟอรัส ซึ่งมาพร้อมโปรตีนทุกชนิด และ กุ้งแช่แข็งที่แช่สารฟอสเฟต (sodium tripolyphosphate) เพื่ออุ้มน้ำ ตัวอย่างในฐานข้อมูล USDA ที่ระบุว่าอาจมีสารกันน้ำสูญเสีย (FDC ID 174210) มีโซเดียมสูงถึง 566 มก. ต่อ 100 ก. หรือเกือบ 5 เท่าของกุ้งสด นี่คือเหตุผลที่คนเป็นไตควรอ่านฉลากกุ้งแช่แข็งทุกครั้ง

โรคไตแต่ละระยะกินกุ้งได้แค่ไหน (ระยะ 1–5 และฟอกไต)

หลักคิดง่าย ๆ คือ กุ้ง = โปรตีน 1 ส่วน ต้องแลกกับเนื้อสัตว์ชนิดอื่นในมื้อเดียวกัน ไม่ใช่กินเพิ่มจากที่กินอยู่ ปริมาณต่อมื้อจึงขึ้นกับโควตาโปรตีนต่อวันของแต่ละระยะ (คิดที่น้ำหนักตัว 60 กก.)

แนวทางทั่วไปตาม KDOQI 2020 / KDIGO (โปรตีนต่อวันตามระยะ) ปรับตามน้ำหนักตัวและผลเลือดรายบุคคล — ตัวเลขในตารางเป็นจุดเริ่มต้นสำหรับคุยกับนักกำหนดอาหาร ไม่ใช่ใบสั่งอาหาร

ตัวเลข “กี่ตัว” ในตารางคิดจากกุ้งขาวขนาดกลางเนื้อประมาณ 12 กรัมต่อตัว ถ้าเป็นกุ้งแม่น้ำตัวใหญ่ 1 ตัวอาจเท่ากุ้งกลาง 3–4 ตัว ให้ชั่งน้ำหนักเนื้อกุ้งแทนการนับตัวจะแม่นกว่า

วิธีกินกุ้งให้ปลอดภัยสำหรับคนเป็นโรคไต

• เลือกกุ้งสดหรือกุ้งแช่แข็งที่ฉลากไม่มีคำว่าฟอสเฟต / sodium tripolyphosphate / E451 กุ้งที่ “ตัวเด้ง อมน้ำ ลวกแล้วน้ำออกเยอะ” มักผ่านการแช่สารอุ้มน้ำ ซึ่งเพิ่มทั้งโซเดียมและฟอสฟอรัสโดยไม่รู้ตัว
• ต้ม ลวก นึ่ง อบ ดีกว่าทอดหรือผัดน้ำมันเยอะ กุ้งนึ่งมะนาวใช้น้ำปลาลดโซเดียมแค่ครึ่งช้อนชาต่อจาน หรือใช้น้ำมะนาว พริก กระเทียม ขิง แทนความเค็ม
• ระวังเครื่องจิ้ม ไม่ใช่กุ้ง น้ำจิ้มซีฟู้ดและน้ำปลาพริก 1 ช้อนโต๊ะอาจมีโซเดียมมากกว่ากุ้งทั้งจาน ตักพอแตะ หรือทำน้ำจิ้มเองด้วยน้ำปลาโซเดียมต่ำที่ไม่เติมโพแทสเซียมคลอไรด์
• เลี่ยงกุ้งแปรรูป กุ้งแห้ง กะปิ กุ้งเสียบ กุ้งหวาน ลูกชิ้นกุ้ง ไส้กรอกกุ้ง ทั้งหมดเค็มกว่ากุ้งสดหลายเท่าและหลายอย่างใส่ฟอสเฟตเพิ่ม
• แลกโปรตีน ไม่ใช่บวกเพิ่ม มื้อที่มีกุ้ง 5 ตัว ให้ลดหมูหรือไก่ในมื้อนั้นออก คนที่ไตระยะ 3–4 ควรให้นักกำหนดอาหารคิดโควตาโปรตีนต่อวันจากน้ำหนักตัวและค่า eGFR ก่อน
• ดูผลเลือดตามนัดแพทย์ ถ้าฟอสฟอรัสหรือโพแทสเซียมในเลือดสูงกว่าเกณฑ์ที่แพทย์กำหนด ให้ปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหารก่อนว่าช่วงนี้ควรพักกุ้งและอาหารทะเลไว้ก่อนหรือไม่

ในปิ่นโตอาหารโรคไตของเรา นักกำหนดอาหารกำหนดชนิดและปริมาณโปรตีนในแต่ละมื้อตามผลเลือดของแต่ละคน และปรุงด้วยเครื่องปรุงโซเดียมต่ำ จึงไม่ต้องคำนวณโซเดียม โปรตีน โพแทสเซียม ฟอสฟอรัสต่อมื้อเอง

คำถามที่พบบ่อย

โรคไตกินกุ้งได้กี่ตัวต่อมื้อ

ขึ้นกับระยะโรคและน้ำหนักตัว โดยทั่วไประยะ 3–5 ที่ยังไม่ฟอกไต กินกุ้งขาวขนาดกลางได้ประมาณ 4–6 ตัวต่อมื้อ (เนื้อกุ้ง 50–70 กรัม) และต้องแทนเนื้อสัตว์อื่นในมื้อนั้น ส่วนผู้ป่วยฟอกไตและระยะ 1–2 กินได้ 6–8 ตัวต่อมื้อ

คนเป็นไตกินกุ้งแห้งหรือกะปิได้ไหม

ควรเลี่ยง เพราะกุ้งแห้งและกะปิผ่านการหมักเกลือ มีโซเดียมสูงกว่ากุ้งสดหลายเท่าในปริมาณเพียงไม่กี่ช้อน และกะปิยังเข้มข้นจนคุมปริมาณยาก หากอยากได้รสชาติ ให้ใช้กุ้งสดต้มสุกแทน

ผู้ป่วยฟอกไตกินกุ้งได้ไหม

ได้ และมักกินได้บ่อยกว่าคนที่ยังไม่ฟอกไต เพราะผู้ป่วยฟอกไตต้องการโปรตีน 1.0–1.2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน กุ้งเป็นโปรตีนคุณภาพดีที่ไขมันต่ำ หากแพทย์ให้ยาจับฟอสเฟตอยู่ ให้ปรึกษาแพทย์เรื่องปริมาณควบคู่กัน และเลือกกุ้งที่ไม่แช่สารฟอสเฟต