โปรตีนสำหรับผู้ป่วยไต กินเท่าไหร่ต่อวัน ก่อนฟอกไตและหลังฟอกไตต่างกันอย่างไร

คำตอบสั้น ๆ ของคำถาม โปรตีนสำหรับผู้ป่วยไต กินเท่าไหร่ คือ ขึ้นกับสองอย่าง: ระยะของโรค และน้ำหนักตัวค่ะ แนวทางสากล KDIGO 2024 แนะนำให้ผู้ใหญ่ที่เป็นโรคไตเรื้อรังระยะ 3–5 ที่ยังไม่ฟอกไต ได้รับโปรตีนประมาณ 0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน และไม่ควรเกิน 1.3 กรัมต่อกิโลกรัม ส่วนโรงพยาบาลในไทยหลายแห่งใช้ช่วง 0.6–0.8 กรัมต่อกิโลกรัมสำหรับผู้ที่ยังไม่ฟอกไต และเพิ่มเป็น 1.0–1.2 กรัมต่อกิโลกรัมเมื่อเริ่มฟอกไต บทความนี้จะอธิบายว่าทำไมตัวเลขถึงต่างกัน คำนวณเป็นกรัมและเป็นช้อนอย่างไร และทำไมอาหารโรคไตถึงต้องมีระดับโปรตีนให้เลือกมากกว่าหนึ่งระดับ

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุด: “เป็นโรคไตต้องงดโปรตีน”

ครอบครัวจำนวนมากพอรู้ว่าไตเสื่อม ก็ตัดเนื้อสัตว์ออกจากทุกมื้อ กินแต่ข้าวกับผัก ผลที่ตามมาคือกล้ามเนื้อลีบ อ่อนเพลีย ค่าอัลบูมินในเลือดต่ำ และแพทย์ต้องมาแก้ภาวะขาดสารอาหารแทน

แนวทาง KDIGO 2024 ระบุชัดว่า ไม่แนะนำให้จำกัดโปรตีนต่ำเกินไป ในผู้ที่ภาวะเมตาบอลิกไม่คงที่ และในผู้สูงอายุที่มีภาวะเปราะบางหรือมวลกล้ามเนื้อน้อย (frailty / sarcopenia) อาจต้องพิจารณาให้โปรตีนสูงกว่าเกณฑ์ทั่วไปด้วยซ้ำ เป้าหมายจึงไม่ใช่ “น้อยที่สุด” แต่คือ “พอดีกับตัวคุณ”

ตัวเลขโปรตีนตามระยะโรค (จากแหล่งสาธารณะ)

ตัวเลขทั้งหมดเป็นแนวทางทั่วไป แพทย์และนักกำหนดอาหารผู้ดูแลอาจกำหนดต่างจากนี้ตามผลเลือด โรคร่วม และภาวะโภชนาการของแต่ละคน

สังเกตว่าคนน้ำหนัก 60 กิโลกรัม ถ้ายังไม่ฟอกไตจะอยู่ราว 36–48 กรัมต่อวัน แต่พอเริ่มฟอกไตจะขยับเป็น 60–72 กรัมต่อวัน ต่างกันเกือบเท่าตัวในคนคนเดียวกัน นี่คือเหตุผลที่อาหารสูตรเดียวใช้ไม่ได้ทั้งสองช่วงชีวิต

วิธีคำนวณโปรตีนของตัวเองใน 3 ขั้น

ขั้นที่ 1 หาน้ำหนักที่ใช้คำนวณ ใช้น้ำหนักตัวจริง หรือน้ำหนักที่ควรเป็น (ideal body weight) ตามที่แพทย์/นักกำหนดอาหารกำหนด โดยทั่วไปหากน้ำหนักเกินมาก จะใช้น้ำหนักที่ควรเป็นแทน

ขั้นที่ 2 คูณด้วยค่าตามระยะ

• ตัวอย่างก่อนฟอกไต: 60 กก. × 0.8 = 48 กรัม/วัน (หรือ × 0.6 = 36 กรัม/วัน ถ้าแพทย์กำหนดช่วงต่ำ)
• ตัวอย่างฟอกไต: 60 กก. × 1.2 = 72 กรัม/วัน

ขั้นที่ 3 แบ่งเป็นมื้อและแปลงเป็นอาหาร 48 กรัม/วัน แบ่ง 3 มื้อ ≈ 16 กรัม/มื้อ โดยต้องนับโปรตีนจากข้าวและผักด้วย (ข้าวสวย 1 ทัพพีมีโปรตีนราว 2 กรัม) ส่วนที่เหลือค่อยเป็นเนื้อสัตว์ เอกสารของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยให้ตัวเลขจำง่ายว่า เนื้อสัตว์สุก 1 ช้อนกินข้าว ให้โปรตีนประมาณ 3.5 กรัม ดังนั้นมื้อละ 16 กรัม เมื่อหักข้าว 1 ทัพพี (2 กรัม) จะเหลือเนื้อสัตว์ราว 4 ช้อนกินข้าว

ถ้าไม่อยากคำนวณเอง ใช้เครื่องคำนวณโซเดียม-โปรตีนสำหรับผู้ป่วยโรคไตของเราได้ฟรี ใส่น้ำหนักและระยะโรค เครื่องจะแสดงช่วงโปรตีนต่อวันและโซเดียมสูงสุด (2,000 มิลลิกรัมตาม WHO) ให้ทันที

โปรตีนมากอย่างเดียวไม่พอ ต้องเป็น “โปรตีนคุณภาพสูง” และคุมฟอสฟอรัสไปพร้อมกัน

แนวทางของโรงพยาบาลไทยแนะนำให้อย่างน้อยครึ่งหนึ่งของโปรตีนที่กินเป็นโปรตีนคุณภาพสูง (มีกรดอะมิโนจำเป็นครบ) เช่น ไข่ขาว ปลา อกไก่ เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน เพราะให้กรดอะมิโนที่ร่างกายใช้ได้เต็มที่โดยสร้างของเสียน้อยกว่า

แต่จุดที่ยากคือ เนื้อสัตว์มาพร้อมฟอสฟอรัส ยิ่งต้องเพิ่มโปรตีน (เช่น ช่วงฟอกไต) ฟอสฟอรัสก็ยิ่งตามมา นักโภชนาการจึงต้องเลือกชนิดวัตถุดิบ เลี่ยงอาหารแปรรูปที่มีสารเสริมฟอสเฟต และจัดสัดส่วนไข่ขาว-ปลา-ไก่ให้ได้โปรตีนสูงแต่ฟอสฟอรัสไม่พุ่ง นี่คืองานที่ทำเองที่บ้านได้แต่ต้องใช้ความรู้และเวลาทุกมื้อ

แปลงตัวเลขต่อวันเป็น “โปรตีนต่อมื้อ”: ทำไมแผนอาหารของ Green & Organic มี 3 สาย

ตัวเลขในแนวทางเป็น “กรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน” แต่คนเรากินเป็นมื้อ แผนอาหารที่ใช้ได้จริงจึงต้องแปลงเป็น โปรตีนต่อมื้อ ลองดูตัวอย่างคนน้ำหนัก 60 กิโลกรัมที่กินวันละ 3 มื้อ

• ยังไม่ฟอกไต 36–48 กรัม/วัน → ราว 12–16 กรัมต่อมื้อ
• ฟอกไตแล้ว 60–72 กรัม/วัน → ราว 20–24 กรัมต่อมื้อ
• ผู้ที่ไม่ได้เป็นโรคไตแต่ต้องการโปรตีนมาก เช่น ผู้ป่วยมะเร็งที่แพทย์ให้เพิ่มโปรตีน ผู้ฟื้นตัวหลังผ่าตัด หรือนักออกกำลังกาย อาจต้องการ 30 กรัมขึ้นไปต่อมื้อ

แผนอาหารของ Green & Organic ไม่ได้ทำเฉพาะผู้ป่วยไต แต่ดูแลทั้งผู้ป่วยไตทุกระยะ ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเบาหวาน/ความดัน ผู้ป่วยมะเร็ง และคนทั่วไปที่อยากกินดี เราจึงกำหนดโปรตีนต่อมื้อเป็น 3 สาย เพื่อให้แต่ละคนได้พอดีกับตัวเอง

สังเกตว่าผู้ป่วยไตส่วนใหญ่จะอยู่สายโปรตีนต่ำ (ก่อนฟอกไต) หรือสายมาตรฐาน (หลังฟอกไต) ซึ่งสอดคล้องกับตัวเลขของ KDIGO และโรงพยาบาลไทยข้างต้น สายโปรตีนสูงมีไว้สำหรับกลุ่มที่ต้องการโปรตีนมากด้วยเหตุผลอื่น ไม่ใช่ “สายสำหรับผู้ป่วยไต”

การเลือกสายไม่ได้ให้ลูกค้าเดาเอง นักโภชนาการจะอ่านผลเลือด (eGFR อัลบูมิน โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส) น้ำหนักตัว และคำแนะนำของแพทย์เจ้าของไข้ แล้วเป็นผู้กำหนดให้ และปรับเมื่อผลเลือดเปลี่ยน เช่น เมื่อเริ่มฟอกไต จะย้ายจากสายโปรตีนต่ำไปสายมาตรฐานได้ทันทีในรอบส่งถัดไป ดูรายละเอียดราคาแต่ละสายที่บทความอาหารโรคไต ราคา

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q1: โปรตีนสำหรับผู้ป่วยไต กินเท่าไหร่ต่อวัน ถ้ายังไม่ฟอกไต
แนวทาง KDIGO 2024 แนะนำราว 0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน (ไม่เกิน 1.3) ส่วนโรงพยาบาลไทยหลายแห่งใช้ 0.6–0.8 คนน้ำหนัก 60 กก. จึงอยู่ราว 36–48 กรัม/วัน ตัวเลขจริงให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารกำหนดจากผลเลือด

Q2: ฟอกไตแล้วต้องกินโปรตีนมากขึ้นจริงไหม
จริงค่ะ เพราะการฟอกไตทำให้สูญเสียโปรตีนและกรดอะมิโน โรงพยาบาลไทยและ KDOQI 2020 แนะนำ 1.0–1.2 กรัม/กก./วัน คนน้ำหนัก 60 กก. อยู่ราว 60–72 กรัม/วัน

Q3: ไข่ขาว 1 ฟองมีโปรตีนกี่กรัม
ไข่ขาว 1 ฟองใหญ่มีโปรตีนราว 3.5–4 กรัม ฟอสฟอรัสต่ำมาก จึงเป็นแหล่งโปรตีนคุณภาพสูงที่นิยมใช้ในอาหารโรคไต อ่านสูตรได้ที่โรคไตกินไข่เจียวได้ไหม + สูตรลดโซเดียม

Q4: กินโปรตีนพืชแทนเนื้อสัตว์ได้ไหม
ได้บางส่วนค่ะ KDIGO 2024 กล่าวถึงประโยชน์ของโปรตีนจากพืช แต่ถั่วและผลิตภัณฑ์ถั่วหลายชนิดมีโพแทสเซียมและฟอสฟอรัสสูง จึงต้องเลือกชนิดและปริมาณตามผลเลือด ควรปรึกษานักกำหนดอาหารก่อนเปลี่ยน

Q5: ถ้าไม่รู้ว่าตัวเองควรอยู่สายโปรตีนไหน
ส่งผลเลือดล่าสุดและน้ำหนักตัวมาทาง LINE นักโภชนาการจะคำนวณให้ฟรี หรือประเมินเบื้องต้นด้วยเครื่องคำนวณโซเดียม-โปรตีนก่อนได้

ให้นักโภชนาการคำนวณให้แทนการเดา

ตัวเลขในบทความนี้ช่วยให้คุณเข้าใจภาพรวม แต่ตัวเลขของคุณจริง ๆ อยู่ในผลเลือด ส่งมาให้เราดูได้ ไม่มีค่าใช้จ่าย จะสั่งอาหารหรือไม่ก็ได้ค่ะ

ส่งผลเลือดให้นักโภชนาการคำนวณโปรตีนฟรี
ดูแผนอาหาร 3 ระดับโปรตีนต่อมื้อ · โทร 095-939-5199 (ทุกวัน 8:00–18:00)

อ่านต่อ: อาหารโรคไต ส่งถึงบ้าน เลือกอย่างไร · เครื่องคำนวณโซเดียม-โปรตีน (ฟรี) · หนังสือโภชนบำบัดโรคไต

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือแผนอาหารเฉพาะราย ปริมาณโปรตีนที่เหมาะสมต้องกำหนดโดยแพทย์หรือนักกำหนดอาหารผู้ดูแลจากผลเลือดและภาวะสุขภาพของแต่ละคน ไม่ควรปรับอาหารหรือยาเองจากบทความนี้

อ้างอิง (ดูเมื่อ 27 ก.ย. 2569)

• KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease — Recommendation 3.3.1.1 (0.8 g/kg/d), Practice Point 3.3.1.1 (หลีกเลี่ยง >1.3), Practice Point 3.3.1.2 (0.3–0.4 g/kg/d ภายใต้การดูแล), Practice Point 3.3.1.5 (ผู้สูงอายุ frailty/sarcopenia), Recommendation 3.3.2.1 (โซเดียม <2 g/d): https://kdigo.org/wp-content/uploads/2024/03/KDIGO-2024-CKD-Guideline.pdf
• KDIGO 2024 — Key Takeaways for People Living with CKD: https://kdigo.org/wp-content/uploads/2025/01/Key-TakeawaysKDIGO-2024-CKD-GuidelinePeople-Living-with-CKD.pdf
• โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ — อาหารสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง (0.6 ก่อนฟอก · 1.0–1.2 ฟอกไต · โซเดียม <2 ก.): https://www.siphhospital.com/th/news/article/share/food-for-kidney
• RAMA Channel คณะแพทยศาสตร์ รพ.รามาธิบดี — อาหารสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง (0.8–1.0 ก่อนฟอก · 1.2 ฟอกไต · พลังงาน 30–35 kcal/kg): https://www.rama.mahidol.ac.th/ramachannel/infographic/อาหารสำหรับ-ผู้ป่วยโรคไ/
• สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย — เอกสารอาหารสำหรับผู้ป่วยไตเรื้อรัง (เนื้อสัตว์สุก 1 ช้อนกินข้าว ≈ โปรตีน 3.5 ก.) PDF สแกน — ให้นักโภชนาการเปิดตรวจด้วยตา: https://www.nephrothai.org/wp-content/uploads/2020/08/อาหารสำหรับผู้ป่วยไตเรื้อรัง.pdf
• WHO — Sodium reduction fact sheet: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sodium-reduction
• Ikizler TA และคณะ KDOQI Clinical Practice Guideline for Nutrition in CKD: 2020 Update. Am J Kidney Dis 2020;76(3 Suppl 1):S1-S107 นักโภชนาการยืนยันการอ้างอิงค่าฟอกไต 1.0–1.2